السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
366
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
يا به معناى زيان رساندن هر يك از دو طرف به ديگرى است ويا تكرار كار ضررى نسبت به ديگرى از زيان رساننده ؛ خواه فاعل يك نفر باشد يا بيشتر . 3 برخى ، ضرار را از باب مفاعله گرفته وآن را به مجازات ومكافات بر ضررى كه از جانب ديگرى به انسان مىرسد ، تعريف كردهاند . برخى ديگر در تفاوت ميان ضرر وضرار گفتهاند : ضرر در مواردى است كه شخص به ديگرى زيان مىرساند تا خودش نفعي ببرد ، اما ضرار در جايى است كه با زيان رسانيدن به ديگرى ، نفعي عايد زيان رساننده نشود . برخى نيز ضرر وضرار را هم معنا دانستهاند . 4 بعضي گفتهاند : ضرار به معناى زيان رسانيدن عمدى وضرر ، أعم از اضرار عمدى وغير عمدى است وچنانچه با هم به كار روند ، ضرر ، زيان رساندن غير ارادى وضرار ، زيان رساندن ارادى است . 5 بعضي در تفاوت آن دو گفتهاند : كاربرد رايج واژهء ضرر در موارد ضرر مالي وجانى وضرار در تنگنا وفشار قرار دادن ورساندن مكروه وبه مشقت انداختن ديگرى است . 6 « لا » در قاعده ، نفى جنس است وبر سر هر جملهاى در آيد ، بيانگر اين است كه آنچه بعد از « لا » قرار گرفته ، در خارج وجود ندارد ، مانند لارجل في الدار ؛ يعنى هيچ مردى در خانه نيست . بدون شك ، مقصود از لا ضرر ، نفى وجود ضرر در خارج نيست ؛ چون بديهي است ضرر در خارج وجود دارد . علاوة بر آن ، شارع به عنوان شارع ، وظيفهاش بيان احكام شرعي است ، نه أمور تكويني وواقعيات خارجي . در اينكه مقصود از نفى ضرر در كلام شارع چيست ، ديدگاهها مختلف است . در ذيل به پنج ديدگاه اشاره مىشود : 1 ) . نفى حكم ضررى ؛ بدين معنا كه هر حكمي كه از شارع صادر مىشود ، در صورتي كه امتثال آن براي مكلّف ضرر داشته باشد ويا از ناحيهء تشريع آن ، ضررى متوجه مردم شود ، بر أساس قاعدهء لا ضرر ، آن حكم در شريعت منفى است .